Gezondheid

Zon & huid

Leestijd: 6 min

Als duur- en buitensporters worden triatleten ieder jaar bovengemiddeld blootgesteld aan ultraviolet licht, waardoor je meer risico loopt op huidbeschadigingen of huidkanker. Hoe kun je je tijdens zonnige dagen het beste beschermen tegen UV-straling? Dermatoloog en recreatief triatlete Klaziena Politiek geeft tips.

 

Laten we voorop stellen dat de zon heel veel positieve effecten heeft. Zonlicht en warmte geven veel mensen een goed gevoel en zonlicht is ook nodig om het lichaam goed te laten functioneren. Zo wordt als zonlicht op de huid schijnt vitamine D aangemaakt dat zorgt voor sterke botten en een goed werkend immuunsysteem. Maar té veel zon is dus niet goed. Wij als duursporters zijn nu eenmaal veel buiten te vinden en dus staan we in een seizoen veel bloot aan ultraviolet licht (UVA- en UVB-straling). Klaziena Politiek, die als dermatoloog is verbonden aan Medisch Centrum Leeuwarden, komt dan ook niet alleen in haar vrije tijd veel duursporters tegen, maar ook tijdens haar werk. “Wie veel buiten sport is vanzelfsprekend ook meer en langer in de zon en als je je huid niet goed beschermt, loop je meer kans op zonneschade”, vertelt zij.

Gelukkig zijn er voldoende manieren om het risico op zonverbranding te voorkomen. Vooral tijdens warme, zonnige dagen of dagen met een hoge zonkracht, is het verstandig om niet op het heetst van de dag te gaan sporten. Plan je trainingen als het even kan vroeg in de morgen (voor 11.00 uur) of later op de dag (na 15.00 uur) als de zon niet meer zo fel schijnt. “Wees vooral voorzichtig als je huid nog niet veel zon gewend is”, waarschuwt Politiek. “Vorig voorjaar was zo mooi dat we in maart en april al in korte broek en korte mouwen buiten konden fietsen. We gingen vanuit de winter heel snel naar mooi weer. Het risico om te verbranden is dan groot en een verbrande huid geeft meer risico op huidkanker.”



Illustratie: Studio Vonq

Smeren

Belangrijk is om in het voorjaar en de zomer zonnebrandcrème te gebruiken. Zelfs als het bewolkt is, want zonnestralen gaan voor een deel ook door wolken of mist heen. Houd voor je gaat sporten het weerbericht in de gaten. Tegenwoordig worden in de weersvoorspellingen niet alleen de verwachte temperaturen aangegeven maar wordt er ook een zonkrachtverwachting gegeven.

 

Hoe snel je verbrandt hangt af van je huidtype. Mensen met een licht huidtype verbranden sneller dan mensen met een donker huidtype, die kunnen dan ook beter een zonnebrandcrème met een hogere factoor beschermen. “Ik smeer me altijd minimaal twintig minuten voor een training in met een goede, waterbestendige zonnebrandcrème met minimaal factor 30”, vertelt Politiek die in haar studentenjaren in Groningen roeide en sinds 2012 aan triathlon doet. “Tijdens de lange fietstrainingen doe ik om de twee, drie uur zonnebrandcrème op mijn gezicht en armen. Dat is een vaste gewoonte geworden.”

Sunscreen teams

Als oud-roeister weet Politiek uit ervaring dat je in en op het water helemaal moet oppassen. Water weerkaatst het licht waardoor je sneller verbrandt. “Vergeet je rug, je billen en de achterkant van je benen niet als je in buitenwater zwemt. Op heel zonnige dagen zwem ik zelf nog wel eens met een surfshirt. Die zitten vrij strak en anders zorgt het door de weerstand ook nog eens voor een extra trainingseffect. En het is beter voor het milieu want al die zonnebrandcrème belandt uiteindelijk in het water.”

Ook tijdens langere wedstrijden heeft Politiek standaard een miniverpakking zonnebrandcrème mee in het tasje op de bovenbuis. “Natuurlijk draait het in een wedstrijd om snelheid, maar als je een triathlon doet in zonnig weer en je meer dan tien uur aan het sporten bent, dan is het toch wel belangrijk om je goed te beschermen. Ik deed zelf een aantal jaar geleden in Maastricht mijn eerste hele triathlon en het was met ruim 30 graden een erg zonnige dag. In sommige Ironman-wedstrijden heb je speciale sunscreen teams die atleten na het zwemmen en het fietsen van top tot teen insmeren met zonnebrandcrème, maar die waren er in Maastricht niet. Na het zwemmen en het fietsen gebruikte ik dan ook een spray lotion, dus daar ben je zo mee klaar, en tijdens het fietsen heb ik mijn gezicht en bovenarmen nog eens extra ingesmeerd.”

Kledingkeuze

Heb je een langere triathlon in een warm land op het programma staan, of wordt er mooi weer voorspeld in Nederland, houd daar dan ook rekening mee in je kledingkeuze. “Voor een lange triathlon is het goed om te kiezen voor een triathlonpak dat je rug, schouders en bovenarmen bedekt. En draag een petje of zonneklep en zonnebril tijdens het lopen. Veel merken hebben ook UV-werende triatlonpakken en mouwstukken die je kunnen beschermen als je niet met zonnebrandcrème in de weer wilt tijdens een wedstrijd.”

 

Hoewel veel van haar sportvrienden tegenwoordig ook rondfietsen met een tubetje zonnebrandcrème in de achterzak van het fietsshirt, merkt Politiek dat niet iedereen zich even bewust is van de risico’s. “Een gebruinde huid wordt nog steeds als een schoonheidsideaal gezien. Het ziet er gezond uit, maar is het niet. Bovendien veroudert je huid ook veel sneller als je te lang en onbeschermd in de zon bent. UV-A beschadigt het elastische bindweefsel in de huid. Hierdoor wordt de huid dikker en stugger en ontstaan rimpels, verkleuringen en vlekken. Als je jong bent, sta je daar misschien niet bij stil. Maar als je later geen doorbakken huid met veel rimpels wilt hebben, kun je je beter nu goed beschermen tegen de zon.”

Wat is UVA en UV-B?

UVA (met de ‘A’ van ‘aging’) is het hele jaar aanwezig, dus ook in de herfst en winter, en wordt niet tegengehouden door wolken of glas. UVA dringt diep door in de huid − tot de cellen van de lederhuid, de huidlaag onder de opperhuid − maar doet geen pijn. Wie veel en vaak zonder bescherming blootstaat aan UV-A-straling, loopt een groot risico op snelle huidveroudering.

UVB (met de ‘B’ van ‘burning’) dringt door tot in de bovenste laag van de huid en zorgt ervoor dat de opperhuid dikker wordt. Hierdoor wordt de lederhuid (dieper liggende laag van de huid) beschermd tegen te veel zonlicht. UVB-straling is voornamelijk in de lente en zomer aanwezig. Deze straling zorgt ervoor dat we bruin worden, maar ook dat onze huid zonder bescherming verbrandt.

Langdurig zonblootstelling, maar ook een aantal keer flink verbranden, vergroot het risico op huidkanker. Zo kunnen ruwe, harde plekjes op de handen en het gezicht ontstaan (actinische keratosen) als tekenen van zonneschade. Zonblootstelling is een belangrijke risicofactor van huidkanker. Huidkanker komt in Nederland steeds vaker voor. Op dit moment krijgt 1 op de 5 mensen met huidkanker te maken. De meest voorkomende vormen van huidkanker zijn het  basaalcelcarcinoom en plaveiselcelcarcinoom, huidkankersoorten die over het algemeen goed te behandelen zijn.  Maar ook het melanoom, een agressieve vorm van huidkanker, komt steeds vaker voor. “Ik zie relatief veel langeafstandslopers en mensen die veel hebben gefietst in mijn praktijk”, vervolgt Politiek. “Het is een feit dat duursporters meer risico lopen om huidkanker te krijgen.”

Tips voor in de zon

  • Laat de huid voorzichtig wennen aan de zon.
  • Smeer je minimaal twintig minuten voor het sporten in met zonnebrandcrème.
  • Kies een zonnebrandcrème die zowel voldoende beschermt tegen UVB én UVA. Je herkent deze doordat er een cirkel om UVA staat op de verpakking.
  • Zorg ervoor dat je voldoende zonnebrandcrème gebruikt. Spray of smeer je een te dunne laag, dan is de bescherming minder dan de verpakking aangeeft.
  • Breng zonnebrandcrème opnieuw aan na het zwemmen, afdrogen en zweten.
  • Ga vanaf zonkracht >3 niet onbeschermd in de zon tussen 11.00 en 15.00 uur.
  • Zorg voor extra bescherming als je dichter bij de evenaar komt en in de bergen.
  • Water, zand en sneeuw weerkaatsen het zonlicht. Gebruik een zonnebrandcrème met een hoge factor en smeer je vaker in.
  • Draag tijdens het sporten beschermende kleding zoals een surfshirt, UV-werende sportkleding en bijvoorbeeld mouwstukken.
  • De huid van kinderen is gevoeliger dan die van volwassenen en moet daarom goed beschermd worden. Veel zonlicht en zonverbrandingen op de kinderleeftijd verhogen het risico op huidkanker op latere leeftijd. Gebruik een watervast zonnebrandmiddel met minimaal factor 30 en smeer die regelmatig opnieuw in.

Dit artikel verscheen in 2021 in Transition Magazine

Deel dit artikel


Marcia Jansen

Schrijft voor Transition over een breed scala aan onderwerpen, van gezondheid en training tot triathlon als lifestyle en interviews.